અમદાવાદની પ્રાચીન અને અનોખી હસ્તકળા ‘માતાની પછેડી’ આજે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની આગવી ઓળખ બનાવી રહી છે. અંદાજે 400 વર્ષ જૂની આ પરંપરાગત કળાને તાજેતરમાં જ GI (Geographical Indication) ટેગ મળતા તેને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વિશેષ માન્યતા મળી છે. આ કળા માત્ર એક કાપડ નથી, પરંતુ શ્રદ્ધા, સંસ્કૃતિ અને લોકઆસ્થાનું જીવંત પ્રતિબિંબ છે.

‘માતાની પછેડી’ મુખ્યત્વે વાઘરી સમાજ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે, જેમાં કાપડ પર દેવીના વિવિધ સ્વરૂપોનું હસ્તચિત્રાંકન કરવામાં આવે છે. કાપડની મધ્યમાં આદ્યશક્તિ માતાજીનું ચિત્ર બિરાજમાન હોય છે, જ્યારે આસપાસ ધાર્મિક કથાઓ અને પ્રતીકોનું સુંદર નિરૂપણ કરવામાં આવે છે. જ્યારે આ કાપડને મોટા ચોરસ આકારમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેને ‘માતાનો ચંદરવો’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

આ કળાની વિશેષતા તેના કુદરતી રંગોમાં নিহિત છે. તેમાં લોખંડના કાટ અને ગોળના મિશ્રણથી ઘેરો કાળો રંગ તૈયાર કરવામાં આવે છે, જ્યારે ફટકડી અને મજીઠના મૂળમાંથી લાલ રંગ બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રાકૃતિક રંગો માત્ર પર્યાવરણને અનુકૂળ જ નથી, પરંતુ કાપડને લાંબા સમય સુધી ટકાઉ બનાવે છે.

GI ટેગ મળ્યા બાદ ‘માતાની પછેડી’ને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં નવા દ્વાર ખુલ્યા છે. હવે આ હસ્તકળા વિદેશી પ્રદર્શન, ફેશન ઉદ્યોગ અને હોમ ડેકોર ક્ષેત્રમાં પણ પોતાની જગ્યા બનાવી રહી છે. આથી સ્થાનિક કલાકારોને રોજગારની નવી તકો મળી રહી છે અને તેમની આવકમાં પણ વધારો થયો છે.

આ કળા ગુજરાતની સંસ્કૃતિ અને પરંપરાનું જીવંત પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ‘માતાની પછેડી’ માત્ર એક હસ્તકળા નથી, પરંતુ એક આધ્યાત્મિક અનુભૂતિ છે, જે આજે વિશ્વભરમાં ગુજરાતની ઓળખને મજબૂત બનાવી રહી છે.