ગુજરાત આજે માત્ર ઔદ્યોગિક વિકાસ અને સંસ્કૃતિ માટે જ નહીં, પરંતુ યાયાવર તેમજ સ્થાનિક પક્ષીઓ માટે પણ એક પ્રિય અને સુરક્ષિત ઘર તરીકે ઓળખાય છે. રાજ્યના વિવિધ જળપ્લાવિત વિસ્તારો, વેટલેન્ડ્સ અને પક્ષી અભયારણ્યોમાં વર્ષ 2024-25 દરમિયાન અંદાજે 8.33 લાખથી વધુ પક્ષીઓએ ગુજરાતને પોતાનું આશ્રયસ્થાન બનાવ્યું છે. આ આંકડો રાજ્યની સમૃદ્ધ જૈવ વૈવિધ્યતા અને સંરક્ષણ પ્રયાસોની સફળતાને દર્શાવે છે.

ખાસ કરીને જામનગરનું ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્ય પક્ષીપ્રેમીઓ અને વૈજ્ઞાનિકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું છે. છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન અહીં કુલ 334 પ્રજાતિઓના ત્રણ લાખથી વધુ પક્ષીઓ નોંધાયા છે. ખીજડીયા અભયારણ્યમાં મીઠા અને ખારા પાણીના તળાવો, કુદરતી વનસ્પતિ અને અનુકૂળ હવામાનના કારણે દેશ-વિદેશથી આવતા યાયાવર પક્ષીઓ મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે.

આ સાથે જ, અમદાવાદ નજીક આવેલ નળ સરોવર અને થોળ પક્ષી અભયારણ્યમાં પણ પક્ષીઓની નોંધપાત્ર હાજરી જોવા મળી છે. આ બંને અભયારણ્યોમાં કુલ મળીને અંદાજે 4.67 લાખથી વધુ પક્ષીઓ નોંધાયા છે. નળ સરોવર અને થોળ વિસ્તાર યાયાવર પક્ષીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ સ્ટોપઓવર સાઇટ તરીકે ઓળખાય છે, જ્યાં તેઓ લાંબી મુસાફરી દરમિયાન આરામ અને આહાર માટે રોકાય છે.

વઢવાણા વેટલેન્ડ વિસ્તારમાં પણ પક્ષીઓની સંખ્યામાં વધારો નોંધાયો છે. અહીં વર્ષ દરમિયાન 54 હજારથી વધુ પક્ષીઓ જોવા મળ્યા છે, જે આ વિસ્તારના પર્યાવરણીય સંતુલન અને જળ સંરક્ષણની સફળતાનું ઉદાહરણ છે. ઉત્તર ગુજરાત અને મધ્ય ગુજરાતના આ વેટલેન્ડ્સ સ્થાનિક તેમજ યાયાવર પક્ષીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે.

કચ્છ વિસ્તાર, જે પોતાની વિશિષ્ટ ભૂગોળ અને રણ વિસ્તારમાં આવેલા જળાશયો માટે જાણીતો છે, ત્યાં વર્ષ 2025 દરમિયાન અંદાજે 2,564 પક્ષીઓ નોંધાયા છે. રણોત્સવ, પર્યટન અને પક્ષી નિરીક્ષણની પ્રવૃત્તિઓ સાથે કચ્છ ધીમે ધીમે પક્ષીપ્રેમીઓનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.

રાજ્ય સરકાર દ્વારા હાથ ધરાયેલા વેટલેન્ડ સંરક્ષણ, પાણી સંચાલન અને જીવ વૈવિધ્ય રક્ષણના પ્રયાસોના પરિણામે ગુજરાત આજે યાયાવર પક્ષીઓ માટે સલામત અને આકર્ષક ગંતવ્ય બની રહ્યું છે. આ પ્રગતિ પર્યટન, સંશોધન અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે પણ નવા અવસરો ઊભા કરે છે.